Trudno wyobrazić sobie dzisiejszą motoryzację bez samochodu, ale jego początki były znacznie skromniejsze niż współczesne auta. Za pierwsze auto na świecie najczęściej uznaje się trójkołowy Benz Patent-Motorwagen, choć wcześniej powstawały już pojazdy napędzane parą. Wyjaśniam, czym wyróżniała się konstrukcja Carla Benza, dlaczego przełomowa podróż Berthy Benz miała tak duże znaczenie i które wynalazki utorowały drogę obecnym markom.
Najważniejsza odpowiedź mieści się w kilku przełomowych datach
- 1769 rok przyniósł parowy pojazd Nicolasa-Josepha Cugnota, uznawany za pierwszy samobieżny pojazd drogowy.
- 1885 rok to budowa Benz Patent-Motorwagen, pierwszego praktycznego samochodu z silnikiem benzynowym.
- 29 stycznia 1886 roku Carl Benz zgłosił patent na pojazd napędzany silnikiem gazowym.
- Konstrukcja miała trzy koła, jednocylindrowy silnik czterosuwowy i moc około 0,75 KM.
- W 1888 roku Bertha Benz pokonała około 180 km, pokazując, że samochód może służyć nie tylko do krótkich prób.
Który pojazd naprawdę był pierwszym samochodem
Odpowiedź zależy od tego, jak zdefiniujemy samochód. Jeśli liczyć każdy pojazd zdolny do samodzielnej jazdy, pierwszeństwo należy do francuskiego konstruktora Nicolasa-Josepha Cugnota. W 1769 roku zbudował on trójkołowy pojazd parowy przeznaczony do transportu dział. Maszyna poruszała się bardzo wolno, była ciężka i trudna w prowadzeniu, ale nie potrzebowała konia.
W historii motoryzacji częściej wskazuje się jednak na Carla Benza. Jego pojazd został zaprojektowany od początku jako lekki samochód drogowy z własnym napędem, a nie jako wóz wojskowy z doczepionym silnikiem. To właśnie ta różnica sprawia, że Patent-Motorwagen uznaje się za początek nowoczesnej motoryzacji.
Benz zbudował prototyp w 1885 roku w Mannheim. Patent o numerze DRP 37435 zgłosił 29 stycznia 1886 roku, a latem tego samego roku zaprezentował pojazd publicznie. W mojej ocenie ta data jest ważniejsza niż sama chwila pierwszego uruchomienia, ponieważ dokument patentowy jasno pokazał, że chodziło o kompletny, samodzielny samochód.
Jak działał Benz Patent-Motorwagen
Na pierwszy rzut oka konstrukcja przypominała bardziej rower z silnikiem niż samochód znany z ulic. Miała stalową ramę, dwa koła z tyłu i jedno z przodu, a kierowanie odbywało się za pomocą dźwigni. Taki układ upraszczał skręcanie, choć nie zapewniał stabilności znanej z późniejszych aut czterokołowych.
| Element | Dane | Znaczenie |
|---|---|---|
| Napęd | Silnik benzynowy, jednocylindrowy, czterosuwowy | Spalał mieszankę paliwową i napędzał tylne koło |
| Moc | Około 0,75 KM, czyli 0,55 kW | Niewiele, ale wystarczająco do poruszania lekkiego pojazdu |
| Układ kół | Trzy koła | Ułatwiał konstrukcję układu kierowniczego |
| Chłodzenie | Wodne z wykorzystaniem parowania | Odprowadzało ciepło bez rozbudowanej chłodnicy |
| Podwozie | Rama stalowa i drewniana ławka | Zapewniało niską masę całej konstrukcji |
Silnik był umieszczony z tyłu, a jego konstrukcja wykorzystywała między innymi zapłon elektryczny, świecę zapłonową i mechanizm różnicowy. Ten ostatni pozwala kołom obracać się z różną prędkością podczas skrętu, dlatego jego zastosowanie było bardzo istotne dla późniejszego rozwoju samochodów.
Nie był to pojazd szybki ani wygodny. Największą wartością Motorwagena nie była moc, lecz połączenie silnika, ramy, układu kierowniczego i napędu w jedną funkcjonalną całość. Benz nie tylko zamontował silnik w pojeździe, ale stworzył samochód jako odrębny środek transportu.
Dlaczego podróż Berthy Benz zmieniła wszystko
Sam patent nie wystarczył, aby przekonać ludzi do nowej technologii. W 1888 roku Bertha Benz, żona konstruktora, wyruszyła wraz z synami z Mannheim do Pforzheim. Pokonała z drogą powrotną około 180 kilometrów, korzystając z ulepszonej wersji pojazdu.
Ta wyprawa miała praktyczny, a nie tylko symboliczny charakter. Bertha musiała radzić sobie z tankowaniem, naprawami i trudnymi odcinkami trasy. Paliwo kupowała między innymi w aptece, ponieważ nie istniały jeszcze stacje benzynowe. Jej doświadczenia pokazały, że samochód potrzebuje nie tylko dobrego silnika, ale też łatwego serwisowania i dostępnego paliwa.
Właśnie dlatego tę podróż często uznaje się za pierwszy długodystansowy test samochodu. Bertha wskazała również konstruktorowi, co należało poprawić. Z punktu widzenia rozwoju marki był to świetny przykład testu przeprowadzonego w realnych warunkach, a nie na zamkniętym placu.
Co odróżniało Benza od wcześniejszych konstruktorów
Historia pierwszego samochodu nie zaczęła się w jednej chwili. Przez dziesięciolecia konstruktorzy eksperymentowali z parą, elektrycznością i silnikami spalinowymi. Różne pojazdy zasługują więc na miano pionierskich, ale każdy z nich rozwiązywał inny problem.
| Konstrukcja | Rok | Napęd | Najważniejsze znaczenie |
|---|---|---|---|
| Pojazd Cugnota | 1769 | Para | Pierwszy pełnowymiarowy samobieżny pojazd drogowy |
| Benz Patent-Motorwagen | 1885-1886 | Benzyna | Pierwszy praktyczny samochód z silnikiem spalinowym |
| Daimler Motorwagen | 1886 | Benzyna | Jedna z pierwszych udanych konstrukcji czterokołowych |
| Benz Velo | 1894 | Benzyna | Jeden z pierwszych lekkich samochodów produkowanych na większą skalę |
Gottlieb Daimler i Wilhelm Maybach pracowali niezależnie od Benza i w 1886 roku zbudowali zmotoryzowany powóz czterokołowy. Ich rozwiązanie było bliższe późniejszemu układowi samochodu, ale to Benz wcześniej stworzył pojazd zaprojektowany od podstaw jako auto z silnikiem spalinowym.
Nie można też mylić Patent-Motorwagen z marką Mercedes-Benz. Nazwa Mercedes pojawiła się dopiero później, a połączenie firm Benz i Daimler nastąpiło w 1926 roku. Dzisiejsza marka ma więc korzenie w dwóch równoległych historiach, które zaczęły się od odmiennych konstrukcji.
Jak narodziny tego auta wpłynęły na późniejszą motoryzację
Pierwszy Motorwagen nie był samochodem dla mas. Był eksperymentem kosztownym, delikatnym i wymagającym od użytkownika podstawowej wiedzy technicznej. Jego znaczenie polegało na tym, że udowodnił możliwość praktycznego wykorzystania silnika benzynowego na drodze.
Późniejsze modele zaczęły być prostsze, mocniejsze i bardziej przyjazne dla kierowcy. Szczególną rolę odegrał Benz Velo z 1894 roku, lekki samochód budowany w liczbie około 1200 egzemplarzy. To był moment, w którym motoryzacja zaczęła wychodzić poza etap pojedynczych prototypów.
Najczęstszy błąd w opowiadaniu tej historii polega na szukaniu jednej absolutnej odpowiedzi. Cugnot stworzył pierwszy samobieżny pojazd drogowy, Benz zbudował pierwszy praktyczny samochód benzynowy, a Daimler i Maybach pomogli rozwinąć układ czterokołowy. Każda z tych odpowiedzi jest poprawna, jeśli precyzyjnie określimy kryterium.
Jedna konstrukcja, od której zaczęła się epoka samochodów
Jeżeli przez samochód rozumiemy pojazd z silnikiem spalinowym, własnym podwoziem i przeznaczeniem do jazdy drogowej, odpowiedź brzmi Benz Patent-Motorwagen z lat 1885-1886. To nie był jeszcze komfortowy środek transportu, lecz techniczny przełom, który połączył kilka działających rozwiązań w jeden pojazd.
Najbardziej imponuje mi nie sama moc tej maszyny, ale sposób, w jaki otworzyła drogę kolejnym konstruktorom. Od trzech kół, 0,75 KM i drewnianej ławki motoryzacja przeszła do samochodów elektrycznych, hybrydowych i autonomicznych. Początek był niepozorny, ale właśnie wtedy narodziła się idea auta, które nie potrzebuje konia, torów ani trakcji, aby ruszyć przed siebie.
